PLUS

20 augustus 2019

‘Pionieren en je nek durven uitsteken’

Als het om maatschappelijke issues gaat, wordt er veel gevraagd van supermarkten. Minder CO2-uitstoot en andere thema’s uit het Klimaatakkoord. De economische positie van Nederlandse boeren, tuinders en vissers. Het tegengaan van voedselverspilling. Het Nationaal Preventieakkoord dat een halt wil toeroepen aan obesitas. Het tegengaan van misstanden in ontwikkelingslanden. PLUS gaat al deze thema’s niet uit de weg, integendeel. “Ook al zijn het complexe vraagstukken, wij hebben een verantwoordelijkheid en kunnen impact maken. Dat betekent pionieren en je nek durven uitsteken, ook als dat kritiek oplevert. Daar leren we van”, aldus Elsbeth van Dam, manager Innovatie, kwaliteit en verpakkingen van PLUS Retail BV tijdens de jaarlijkse stakeholdersbijeenkomst, die dit keer in het teken stond van minder en duurzamer verpakken.

Bij de presentatie eerder dit jaar van het Plastic Pact NL lieten de Nederlandse supermarkten zich niet onbetuigd. In koor gaven zij hoog op van hun ambities om verpakkingen te verduurzamen. Brancheorganisatie CBL kondigde af dat in 2025 twintig procent minder verpakkingsmateriaal zal worden gebruikt, PLUS nog een serie andere maatregelen om duurzamer te gaan verpakken. Dit leidde in de afgelopen maanden tot een niet aflatende stroom nieuwsberichten van de retailers over nieuwe verpakkingen voor dit, minder verpakkingen voor dat, honderd-procent-recyclebaar-claims  en nog veel meer.

Ook PLUS doet er volop aan mee en dat is niet verwonderlijk voor de onderneming die dit voorjaar voor het vijfde jaar op rij werd verkozen tot ‘de meest verantwoorde supermarkt’ van ons land. Deze verkiezing wordt gehouden door het in de detailhandel gespecialiseerde onderzoeksbureau GfK. In dit onderzoek beoordelen bijna vijfduizend consumenten de supermarktketens elk jaar op negen duurzame aspecten. Op alle criteria – lokale betrokkenheid, gezondheid en duurzame handel om wat voorbeelden te noemen – scoorde PLUS in de top drie. “We zien het als een beloning voor onze inspanningen op het gebied van gezondheid en duurzaamheid. Het gezonder en duurzamer maken van ons assortiment is een belangrijk speerpunt van ons. Daar hoort ook minder en duurzamer verpakken bij”, zegt Elsbeth van Dam.



Transparante doppen

De inspanningen én de voortvarendheid waarmee PLUS met verpakkingen aan de slag is gegaan, mogen er zijn. In de PLUS-supermarkt met de Briljant 2.0-formule (focus op goed eten en verse producten) in IJsselstein, loopt Van Dam naar de koeling met de flesjes verse sappen, smoothies en fresh lemonades en vertelt zij bijvoorbeeld over de nieuwe transparante doppen voor de flesjes. Die waren eerst zwart. “We geven ze nu geen chemische kleuring meer. Dat is milieuvriendelijker en bovendien zijn de transparante doppen gemakkelijker te recyclen.” De flesjes zijn eveneens van een duurzame variant. Ze zijn voor driekwart gemaakt uit r-PET, afkomstig van ingezamelde (fris)drankflessen. De overige 25 procent bestaat uit biobased plastic, gemaakt van suikerriet. Van Dam: “Met de nieuwe flessen besparen we jaarlijks 22.600 kilo nieuw plastic.”

De maaltijdsalades van het eigen merk kregen ondertussen eveneens een nieuwe verpakking, van plastic dat voor tachtig procent uit r-PET bestaat. Deze verpakkingen zijn ook een fractie dunner en 2,4 gram lichter. Winst op jaarbasis: zesduizend kilo plastic. Zo worden steeds meer maatregelen doorgevoerd die passen binnen een reeks van PLUS-acties om de huismerkproducten minder en duurzamer te verpakken. Gember, knoflook, witlof, appels, komkommers en rode paprika’s liggen onverpakt in de winkels. Alle verpakkingen van zacht fruit kregen een hersluitbaar folie in plaats van een losse plastic deksel. De grootverpakkingen voor aardappelen bestaan voor de helft uit plastic gemaakt van suikerriet. Eind 2018 werden de zwarte plastic pakbladen tussen appels en peren vervangen door pakbladen van papierpulp. PLUS was ook de eerste supermarktketen die vorig jaar begon met het uitfaseren van zwart plastic verpakkingsmateriaal voor producten van het huismerk. Zwart plastic is voor het merendeel van de recyclers nog lastig om te verwerken. Eind dit jaar is dat dus uit de winkels. 

GS_PLUS_017.jpg

Consumenten worden zich steeds bewuster van duurzaamheidsthema’s

Supermarkten spelen niet alleen een belangrijke economische rol, maar ook een maatschappelijke. Ze werken al vele jaren aan verduurzaming van de voedselketen. De samenleving, en daarmee de consumenten, wordt zich steeds bewuster van duurzaamheidsthema’s. Duurzame verpakkingen is hier een belangrijk voorbeeld van.

Elsbeth van Dam: “Verpakkingen hebben belangrijke functies. Een verpakking kan ervoor zorgen dat producten langer houdbaar blijven, biedt bescherming tijdens opslag en transport en maakt het voor consumenten gemakkelijk om het product mee naar huis te nemen. Bovendien gaan verpakkingen voedselverspilling tegen en vergroten ze de voedselveiligheid van producten. Wij nemen al deze aspecten mee in onze overwegingen en kiezen zoveel mogelijk de duurzame product-verpakkingscombinatie.”

Het verpakkingsbeleid – opgezet in 2018 - is onderdeel van het omvangrijke MVO-programma van PLUS. Het maatschappelijk verantwoord ondernemen rust op vijf pijlers: verantwoorde herkomst van producten, gezondheid en vitaliteit, een beter milieu, lokale betrokkenheid en goed werkgeverschap. Het MVO-beleid wordt ontwikkeld en uitgevoerd door het zogeheten Greenteam, samengesteld uit directieleden en managers uit verschillende disciplines. Uitkomsten daarvan tot nu toe zijn bijvoorbeeld dat alle winkels klimaatneutraal zijn, dat PLUS koploper is van alle supermarkten op het gebied van Fairtrade gecertificeerde producten en dat er steeds meer biologische en streekproducten in de schappen liggen. 

Geen toeval

Dat PLUS voor het vijfde achtereenvolgende jaar tot meest verantwoorde supermarkt werd uitgeroepen… “Nee, dat kan geen toeval zijn”, zegt Elsbeth van Dam met een bescheiden glimlach. “Als je dan ook nog bedenkt dat de eisen en wensen van consumenten steeds hoger liggen, dan heb je echt wel iets om trots op te mogen zijn. Consumenten zijn steeds beter geïnformeerd en willen steeds meer weten over de herkomst en milieu-impact van de producten die ze in onze winkels kopen. Je ziet tegenwoordig ook overal dat ze organisaties aanspreken en ook actievoeren zelfs, zeker als je naar verpakkingen kijkt. Op veel andere gebieden, zoals voedselverspilling of kindermarketing, maar ook dierenwelzijn bijvoorbeeld – wordt van supermarkten steeds vaker verwacht dat zij het juiste aanbod creëren en nadrukkelijk optreden in de communicatie naar consumenten.”

“Er wordt maatschappelijk veel van ons gevraagd en we realiseren ons ook heel goed dat wij als supermarktketen op meerdere manieren impact op het milieu hebben. Van grondstoffen en het logistieke netwerk aan distributiecentra en supermarkten, tot het afval dat we produceren. We streven er naar om de impact van onze bedrijfsvoering op het milieu zoveel mogelijk te beperken. Om vervolgens, als bijna alle huismerkproducten die Fairtrade kunnen ook Fairtrade zijn gemaakt, de volgende stap te zetten: wat kunnen we nog méér doen? En dat is best veel. Op het gebied van duurzaamheid maken we ketens transparant. Daardoor verkopen we nu Blonde d’ Aquitaine rundvlees met het Beter Leven keurmerk 2-sterren van de Dierenbescherming, on the way to planet proof kaas en zuivel en vanaf komend najaar Fairtrade én klimaat-neutrale bananen verkopen uit een transparante en traceerbare keten. PLUS kiest ervoor de keuze al voor de consument te maken. Want (on)bewust kiezen zij in de praktijk nog niet altijd zo verantwoord als zij zeggen en is het veelal de portemonnee die beslist. De learnings nemen we mee naar andere ketens - koffie en thee bijvoorbeeld – en naar andere onderwerpen, zoals transport en verpakkingen.”



Nieuw verpakkingsbeleid

Als bijdrage aan de circulaire economie heeft PLUS zich voorgenomen om de milieu-impact van alle huismerkverpakkingen terug te dringen. In samenwerking met het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken werd vorig jaar een nieuw verpakkingsbeleid opgesteld. In dat kader toetste PLUS de huismerkproducten op de volgende drie uitgangspunten: 1) zo minimaal mogelijk, 2) hernieuwbaar en 3) recyclebaar verpakken. Van Dam: “Aanvankelijk gingen we bijna kopje onder in de complexiteit en omvang. We hebben de items toen klein gemaakt en ook meteen ons statement over zwart plastic gemaakt: ‘Binnen anderhalf jaar verbannen we het uit onze winkels’. Het was makkelijker gezegd dan gedaan, maar we gaan het halen.”

PLUS ging tijdens zogenoemde expertsessies in gesprek met zijn leveranciers van de grote vers-categorieën; AGF, Brood & Gebak, Vlees & Vis zijn de groepen waar veel impact is te behalen. Ook de top 40 van leveranciers werd gevraagd om mee te denken over minder en duurzamer verpakken. De honderd procent recyclebare mono-schalen voor kip, vlees en vis die in de loop van dit jaar zullen worden geïntroduceerd, zijn een concreet resultaat. Bij de al eerder genoemde resultaten kunnen ook nog de biologische fairtrade bananen worden genoemd, die slechts met een banderol zijn omwikkeld. En op de Nederlandse appels en peren zitten biologisch afbreekbare stickers. “Retailers en leveranciers omarmen steeds meer samen het duurzaam verpakken”, concludeert Van Dam.

‘Eerlijk gezegd vinden wij dat het verduurzamen van verpakkingen nog te langzaam gaat’

“Maar de uitdaging blijft groot en eerlijk gezegd vinden wij dat de omschakeling naar duurzame verpakkingen nog te langzaam gaat. Het is te stroperig. Wij willen verduurzamen met zo min mogelijk concessies aan zichtbaarheid en houdbaarheid. Dit kunnen we alleen samen met andere partijen in de keten bereiken, inclusief de consument. Dat heeft tijd nodig. Wat niet onbelangrijk is: we hebben vooralsnog te maken met technische beperkingen. Denk aan het ontbreken van alternatieven voor laminaten en de beperkte beschikbaarheid van gerecycled content. Wij denken echter graag in mogelijkheden, dus gaan ervoor.”

foto_plus plastic soep vissen.jpg.jpeg

‘Het is een kwestie van doen’

PLUS organiseert jaarlijks zogenoemde Top to Top-bijeenkomsten en een Summerschool voor haar belangrijkste leveranciers. Dit jaar stonden deze bijeenkomsten in het teken van minder en duurzamer verpakken. Ook is er een jaarlijkse bijeenkomst met stakeholders – maatschappelijke organisaties, ngo’s en de overheid – om ze bij te praten over het MVO-beleid. Een onderdeel van de bijeenkomst van 2019 was om met de relaties plastic te gaan vissen in de Amsterdamse grachten. “Om bewustzijn te creëren, zowel intern als extern, zijn we een samenwerking aangegaan met Plastic Whale. In april hebben we onze eigen sloep gedoopt, die van grachtenplastic is gemaakt. Aan boord praten we met elkaar over nieuwe stappen en steken we de handen uit de mouwen. Want het is allemaal een kwestie van doen. Het is belangrijk dat we plastic niet langer als afval zien, maar als een waardevolle grondstof.”

Zelfs als je denkt je best te doen, zijn er voor- en tegenstanders. Voor het barbecueseizoen 2019 kocht PLUS afwasbare borden, kommen, bekers en bestek in als vervanging van plastic wegwerpservies, zodat consumenten het servies meerdere malen kunnen gebruiken. Het kwam de supermarktketen op de hoon van de Plastic Soup Foundation te staan, die van mening was dat PLUS sjoemelde met het naderende verbod op het gebruik plastic bestek. “We luisteren goed naar kritiek, maar laten ons er niet door uit het veld slaan. We hebben veel energie in deze ontwikkeling gestoken”, vertelt Van Dam. Zij licht toe: “Er is veel deskundigheid bij betrokken geweest en alle alternatieven zijn gewogen. Met het opnemen van afwasbaar serviesgoed in ons assortiment lopen we vooruit op het Europese beleid dat plastics voor eenmalig gebruik straks verbiedt.”

‘We blijven met leveranciers is gesprek over alternatieven die nog duurzamer zijn’

“Het nieuwe bestek is van dikker plastic en is goed herbruikbaar. Het is geschikt voor de magnetron en de vaatwasser. Het bestek is gemaakt van PP en heeft – ondanks dat het zwaarder is - een lagere milieudruk dan het gangbare PS wegwerpbestek. De vraag is inderdaad of mensen het bestek ook echt hergebruiken?” stelt Van Dam. “Voor consumenten die afwassen niet zien zitten, zijn deze producten nog steeds beschikbaar in een variant voor eenmalig gebruik. Die zijn niet gemaakt van plastic, maar van de hernieuwbare natuurlijke materialen karton en bagasse. Bagasse wordt gemaakt van de afvalstroom van suikerriet. Deze bordjes en bekertjes mogen bij het oud papier, mits ze niet al te vies zijn. Ook andere producten zijn aangepast. De rietjes zijn inmiddels van papier en de roetstaafjes van FSC-gecertificeerd hout. Tapas- en satéprikkers zijn omgezet naar FSC-gecertificeerd bamboe, bier- en wijnglazen worden gemaakt van gerecycled PET. We blijven met de industrie in gesprek over eventuele alternatieven die nog duurzamer zijn.”

Brancheplan Duurzaam Verpakken van de supermarkten

Wat de ene supermarkt kan, moet de andere supermarkt ook kunnen. Veel van de doelstellingen die PLUS wil bereiken, komen overeen met de afspraken die in het Brancheplan Duurzaam Verpakken 2019-2022 van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) staan. Hierin hebben de Nederlandse supermarkten bijvoorbeeld afgesproken dat in 2025 20 procent minder verpakkingsmateriaal wordt gebruikt. Het brancheplan richt zich op de eigenmerk producten van de retailers en op primaire en secundaire verpakkingen. Doelen zijn afgestemd met diverse andere branches, waaronder FNLI en GroentenFruit Huis.

Naast de reductiedoelstellingen willen de supermarkten ook dat verpakkingen vanaf 2025 voor 95 procent recyclebaar zijn, dat plastic verpakkingen voor 50 procent uit gerecycled materiaal bestaan en dat papieren en kartonnen verpakkingen 100 procent gecertificeerd zijn. Op alle eigen-merkproducten komen weggooi- en recyclinglogo’s, zodat consumenten weten hoe ze de verpakkingen na gebruik op de goede manier kunnen weggooien.

Het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken publiceerde dit voorjaar zeventien Brancheplannen Duurzaam Verpakken. In deze brancheplannen staan concrete doelstellingen en maatregelen om verpakkingen te verduurzamen, bijvoorbeeld door de hoeveelheid verpakkingsmateriaal te reduceren en door kunststof verpakkingen volledig recyclebaar en herbruikbaar te maken. Klik hier voor een overzicht van de brancheplannen en hoe deze door het College van Onafhankelijke Experts van het KIDV zijn beoordeeld. Op donderdag 19 september a.s. houdt het KIDV een Verdiepingsbijeenkomst over de brancheplannen: Duurzaam Door(ver)pakken: van plan naar praktijk. Klik hier voor het programma en aanmelden.

Meer reportages Duurzaam Door(ver)pakken

Kennisinstituut
Duurzaam Verpakken

Zuid-Hollandlaan 7
2596 AL DEN HAAG

(070) 7620580
info@kidv.nl

Meld je aan voor de nieuwsbrief