Aan de slag met duurzaam verpakken

Afvalpakket

Wat is het?

Eén van de maatregelen die in het circulaire economie pakket van de Europese Commissie werd aangekondigd, was de herziening van de wetgeving over afvalstoffen. Er zijn zes bestaande richtlijnen aangepast. Dit zogenoemde nieuwe afvalpakket heeft als doel dat EU-landen meer afval moeten gaan recyclen, zo min mogelijk verbranden en alleen nog in uitzonderlijke gevallen afval mogen storten. Daarnaast worden maatregelen getroffen om er voor te zorgen dat de producentenverantwoordelijkheid op eerlijke en transparante wijze wordt uitgevoerd en dat cijfers ten aanzien van op de markt gebrachte verpakkingen en recycling eerlijk, betrouwbaar en verifieerbaar zijn.

De Europese Richtlijn 94/62/EG voor verpakkingen en verpakkingsafval is één van de richtlijnen die is aangepast. Daarin zijn begrippen ten aanzien van afvalbeheer in overeenstemming gebracht met Richtlijn 2008/98/EG betreffende afvalstoffen. In de laatste richtlijn zijn eveneens de minimum vereisten voor de uitvoering van de producentenverantwoordelijkheid opgenomen.

Timing

Op 22 mei 2018 stemden de EU-landen in met een herziening van zes richtlijnen over het beheer en de verwerking van afval. De lidstaten hebben tot 5 juli 2020 de tijd om de nieuwe afvalrichtlijn om te zetten in nationale wet- en regelgeving. In Nederland zal dit onder meer leiden tot aanpassingen van het Besluit Beheer Verpakkingen 2014.

Tijdslijn_afvalpakket.png

Hieronder staan de belangrijkste wijzigingen:

Producentenverantwoordelijkheid (opgenomen in 2008/98/EG)

De nieuwe Kaderrichtlijn afvalstoffen (2008/98/EG) schrijft voor dat producenten de financiële en organisatorische verantwoordelijkheid nemen voor preventie, inzameling en hergebruik van gebruikte verpakkingsmaterialen. Lidstaten dienen regelingen te treffen voor deze zogenoemde uitgebreide producentenverantwoordelijkheid voor verpakkingen. Daarbij is het waarschijnlijk dat de verantwoordelijkheid voor preventie en het ontwerp van verpakkingen betrekking heeft op de individuele producent. Het halen van de recyclingdoelstellingen is al collectief geregeld via het Afvalfonds Verpakkingen; dit blijft naar alle waarschijnlijkheid zo.

Hogere recyclingdoelstellingen (opgenomen in 94/62/EG)

In de Richtlijn verpakkingen en verpakkingsafval (94/62/EG) zijn hogere recyclingdoelstellingen afgesproken. Voor verpakkingsafval geldt: gemiddeld 65 procent in 2025 en 70 procent in 2030, met variërende doelstellingen per verpakkingsstroom. Producenten moeten minimaal 80 procent van de kosten dragen om dit te realiseren.

tabel_recyclingdoelstellingen EU.JPG

Nieuw meetmoment

Er komt een nieuw meetmoment om de hoeveelheid gerecycled afval vast te stellen. Tot nu toe wordt het gewicht van het afval gemeten op het moment dat het afval bij de recycler wordt aangeboden (gecorrigeerd voor niet-verpakkingen en vervuiling als deze boven de toegestane limieten ligt). In de nieuwe situatie wordt het gewicht van recycling gemeten op het moment dat het afval in de recyclingoperatie wordt gebracht. Wanneer dit niet mogelijk is, is een uitwijkmogelijkheid om na de sortering te wegen. In dat geval moet echter wel worden aangetoond dat het afval wordt gerecycled en dat de afvalstoffen die voorafgaand aan de recycling nog worden verwijderd, in mindering worden gebracht. Dit zal naar verwachting via studies moeten kunnen worden aangetoond. Voor kunststoffen kan dit bijvoorbeeld betekenen dat een verpakking pas als gerecycled kan worden geteld als er flakes of granulaat van kan worden gemaakt. Welke impact dit heeft, wordt onderzocht.

Herziening essentiële eisen

In de huidige essentiële eisen staan bepalingen over de vervaardiging, samenstelling, hergebruik en over de terugwinning van verpakkingsmateriaal. Herziening van de essentiële eisen is erop gericht dat de bepalingen nadrukkelijker in de praktijk worden toegepast en dat deze eraan bijdragen om het ontwerp voor hergebruik te verbeteren en om hergebruik en recycling van hoge kwaliteit te bevorderen.

Overige maatregelen

In de Richtlijn verpakkingen (94/62/EG) wordt voor het afvalbeheer aangesloten bij de Kaderrichtlijn afvalstoffen (2008/98/EG). Daarin wordt voorgeschreven dat lidstaten er zorg voor dragen dat de zogeheten afvalhiërarchie wordt uitgevoerd. De afvalhiërarchie gaat over de rangorde van afvalverwijdering (zie ook de Ladder van Lansink). Bovenaan staat preventie, onderaan verbranden en storten. Een van de mogelijke instrumenten is tariefdifferentiatie. Voor kunststof verpakkingen die goed recyclebaar zijn en die een positieve waarde hebben bij verkoop aan recyclers wordt dan een lager tarief in rekening gebracht voor de afvalbeheersbijdrage.

Wat betekent dit voor bedrijven en hun verpakkingen?

Hogere doelstellingen en nieuw meetmoment

In tabel 1 is te zien dat Nederland alle Europese recyclingdoelstellingen haalt. Wat betreft de Nederlandse doelstellingen wordt die van glas (nog) niet gehaald. Hiervoor is inmiddels een actieplan opgezet.

Bij kunststof ligt de EU-doelstelling voor 2030 hoger dan het huidige resultaat. Daarbij kan het zijn dat er nog een extra uitdaging ontstaat door de nieuwe methode van het meten van recycling. Daarnaast zijn andere afspraken met de Rijksoverheid gemaakt, zoals het recyclen van 90% van de op de markt gebrachte flessen voor frisdrank.

Om de nieuwe recyclingdoelstellingen te halen, moeten zowel het gewicht als de kwaliteit van het ter recycling aangeboden kunststof verpakkingsafval omhoog. Van al het kunststof verpakkingsafval is een aanzienlijk deel daadwerkelijk recyclebaar. Producenten en importeurs moeten hieraan bijdragen door – waar mogelijk, afhankelijk van de functionaliteit van de product-verpakkingscombinatie - verpakkingen zó te ontwerpen dat ze beter kunnen worden gesorteerd en gerecycled. Bijvoorbeeld door in nieuwe productverpakkingscombinaties zo veel mogelijk mono-materialen te gebruiken en design voor recycling toe te passen.

Meer weten? Bekijk de Recyclability-website van het KIDV of doe de KIDV Recyclecheck.

Producentenverantwoordelijkheid

Producenten en importeurs zijn wettelijk verplicht verantwoording te nemen voor preventie, inzameling en hergebruik van gebruikte verpakkingsmaterialen. De bedrijven zijn hiervoor individueel verantwoordelijk. Nederland heeft een collectieve regeling voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid voor verpakkingsmaterialen. Volgens de regeling neemt het Afvalfonds Verpakkingen de verplichting voor inzameling en hergebruik van hen over. De bedrijven betalen hiervoor een afvalbeheersbijdrage. Klik hier voor uitgebreide informatie over de producentenverantwoordelijkheid.

Essentiële eisen

De Europese Commissie heeft de opdracht gekregen om de essentiële eisen voor verpakkingen te herzien. Het proces van herziening gaat naar verwachting begin 2019 van start en dient voor eind 2020 afgerond te zijn.

Momenteel kan een producent/importeur op verschillende manieren laten zien dat zijn verpakking in overeenstemming is met de essentiële eisen, bijvoorbeeld door het nakomen van de NEN-normen. Zodra de essentiële eisen zijn herzien, vraagt dit van producenten en importeurs inspanningen om te laten zien dat hun verpakkingen hiermee volledig in overeenstemming zijn. Zie ook de KIDV-factsheets Eisen aan verpakkingen.

Overige maatregelen

Per 2019 komen goed recyclebare vormvaste kunststof verpakkingen - met een positieve marktwaarde op het moment dat ze aan een recycler worden verkocht - in aanmerking voor het lagere tarief voor de afvalbeheersbijdrage. Dit lagere tarief is bijna de helft van het reguliere tarief. Klik hier voor meer informatie over de tariefdifferentiatie. Gebruik de KIDV Recyclecheck om te bepalen of een verpakking goed is te recyclen.