Aan de slag met duurzaam verpakken

Op 2 december 2015 bracht de Europese Commissie het EU-actieplan voor de circulaire economie ‘Closing the loop’ uit, ook wel het circulaire economie pakket genoemd (CEP). In het actieplan staan doelstellingen en maatregelen om de overgang naar een circulaire economie te stimuleren, om te voorkomen dat grondstoffen worden uitgeput en om de milieubelasting te verlagen.

Circulaire economie pakket

Op 2 december 2015 bracht de Europese Commissie het EU-actieplan voor de circulaire economie ‘Closing the loop’ uit, ook wel het circulaire economie pakket genoemd (CEP). In het actieplan staan doelstellingen en maatregelen om de overgang naar een circulaire economie te stimuleren, om te voorkomen dat grondstoffen worden uitgeput en om de milieubelasting te verlagen.

Het CEP heeft betrekking op de volledige levenscyclus van producten: van de productie- en consumptiefase tot afvalbeheer en de markt voor secundaire grondstoffen. Voor een aantal aandachtsgebieden zijn gerichte maatregelen nodig om een circulaire economie te bereiken. Met betrekking tot verpakkingen is kunststof een van de belangrijkste aandachtsgebieden. Tot de maatregelen die betrekking hebben op de verpakkingsketen, behoren:

  • De herziening van zes bestaande richtlijnen over afvalstoffen, gericht op het zo min mogelijk storten van afval en op meer hergebruik en recycling.

  • Aankondiging van een Plastic Strategy om ervoor te zorgen dat in 2030 alle plastic verpakkingen zo zijn ontworpen dat ze herbruikbaar of recyclebaar zijn.

  • Gebaseerd op het CEP heeft de Europese Commissie een aanpak van wegwerpplastics (single use plastics) gepresenteerd om de vervuiling van de (maritieme) leefomgeving tegen te gaan.

Andere maatregelen uit het EU-actieplan gaan onder meer over het aanmoedigen van circulair gebruik van grondstoffen, het bevorderen van circulair aanbesteden en het signaleren en verbeteren van barrières in de regelgeving.

Wat betekent het CEP voor bedrijven en verpakkingen?

De opgestelde richtlijnen moeten door de lidstaten uiterlijk op 5 juli 2020 zijn geïmplementeerd. Dit gebeurt in de praktijk door aanpassing van de Wet milieubeheer en het Besluit beheer verpakkingen 2014. In de richtlijnen is daarnaast opgenomen, dat de Europese Commissie op een aantal thema’s nadere duidelijkheid verschaft, door middel van zogenoemde implementing acts. Deze thema’s zijn onder meer de essentiële eisen voor verpakkingen, gescheiden inzameling en het opstellen van rapportages over verpakkingen. De ‘implementerende documenten’ dienen meestal als richtsnoer, maar zijn soms gekoppeld aan nationale wetgeving en daarmee ook verplichtend (zoals de essentiële eisen voor verpakkingen).  

Niet elke lidstaat heeft momenteel de Europese richtlijn voor verpakkingen op dezelfde wijze geïmplementeerd. Daarnaast bestaan er aanzienlijke verschillen ten aanzien van afvalmanagement tussen de EU-lidstaten. Nederland behoort bijvoorbeeld tot de koplopers in recycling, de producentenverantwoordelijkheid is via het Afvalfonds Verpakkingen op een duidelijk beschreven wijze georganiseerd. En: in Nederland wordt ook al lang geen huishoudelijk afval meer gestort.

Nederlandse ondernemers kunnen anticiperen op de nieuwe wet- en regelgeving die op de totstandkoming van een circulaire economie is gericht. Die heeft in verschillende fasen invloed op de levenscyclus van producten. Hiermee kan rekening worden gehouden bij de ontwikkeling van nieuwe product-verpakkingscombinaties.

Ontwerpfase en productieproces

Een beter ontwerp kan producten duurzamer maken of ervoor zorgen dat zij gemakkelijker kunnen worden gerepareerd, verbeterd of hergebruikt. Hiertoe houdt de Europese Commissie voor 31 december 2020 de essentiële eisen voor verpakkingen tegen het licht en worden die mogelijk herzien.

Afvalbeheer

Afvalbeheer speelt een centrale rol in een circulaire economie. De wijze waarop afval wordt ingezameld en verwerkt, kan leiden tot veel recycling en waardevolle materialen die weer terugkomen in de economie. Om dit te bevorderen zijn in de vernieuwde richtlijnen (zie Afvalpakket) onder meer hogere recyclingdoelstellingen opgenomen. Producenten en importeurs kunnen daaraan bijdragen, ook bijvoorbeeld door het consumentengedrag ten goede te doen wijzigen. Daar komen veel zaken bij kijken, zoals functionaliteit, marketing en communicatie. Als een verpakking niet recyclebaar is met een duidelijke reden (zoals verlenging van de levensduur van een product), dan moet de producent zich daarvoor nadrukkelijk verantwoorden.

Afvalstoffen worden grondstoffen

Dit omvat het stimuleren van de markt voor secundaire grondstoffen en hergebruik van water. Secundaire grondstoffen ontstaan uit de recycling van materialen, die zo terugkomen in de economie. Bij een aantal materialen is de kringloop al goed gesloten en wordt afval veelvuldig in nieuwe producten toegepast. Bij een aantal andere materialen (bijvoorbeeld kunststof en hout) is de recyclingcapaciteit beperkt en is het recyclen in sommige gevallen duurder dan het produceren van nieuwe materialen. Dit ligt onder meer aan de prijs van ruwe primaire grondstoffen, maar ook aan de kwaliteit van een deel van het afval. De Europese Commissie wil in overleg met de bedrijfstakken voor de hele EU geldende kwaliteitsnormen voor secundaire grondstoffen opstellen.

 

20191108_klein knipsel up ce.jpg

Circulaire economie in Nederland

In lijn met de Europese aanpak heeft Nederland het Rijksbrede programma Circulaire Economie ontwikkeld: Nederland Circulair in 2050. Dit programma werd in september 2016 gepubliceerd. Inmiddels zijn in dit kader een Grondstoffenakkoord gesloten, zogenoemde Transitieagenda’s en het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2019-2022 opgesteld:

  • In het Grondstoffenakkoord (januari 2017) staan afspraken om de Nederlandse economie te laten draaien op herbruikbare grondstoffen. Het akkoord is door 180 organisaties (overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties) ondertekend.
  • Er zijn transitieagenda’s opgesteld voor vijf sectoren/ketens (januari 2018). De transitieagenda’s voor Kunststoffen en Consumptiegoederen hebben ook betrekking op verpakkingen. De agenda Consumptiegoederen gaat zowel over producten met een korte omloopcyclus, zoals verpakkingen en wegwerpmaterialen, als producten met een langere omloopcyclus, zoals kleding en wasmachines. Volgens de agenda Kunststoffen zijn alle kunststof producten over ruim dertig jaar circulair. Ze hebben een kleine milieuvoetprint en zijn gemaakt van hernieuwbare kunststoffen van een gegarandeerde kwaliteit.
  • Met het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2019-2022 (februari 2019) geven het kabinet en de deelnemende partijen aan het Grondstoffenakkoord vorm aan de transitie naar een circulaire economie. Het bevat concrete acties en projecten, onder meer met als doel om de kringloop van kunststoffen te sluiten door slimmer en zuiniger met kunststoffen om te gaan en meer hernieuwbare grondstoffen in te zetten.