Aan de slag met duurzaam verpakken

Uitdaging voor de verpakkingskundige van de toekomst

10 april 2018

Tijdens de verpakkingsbeurs Empack presenteren twee studententeams deze week hun winnende inzendingen van de Packaging Innovations Challenge 2017-2018. In deze ontwerpwedstrijd komen theorie en praktijk van het duurzaam verpakken dicht bij elkaar. Studenten gaan actief met het onderwerp aan de slag; ze worden uitgedaagd om praktische, duurzame verpakkingsoplossingen voor bedrijven te bedenken. De bedrijven maken kennis met misschien wel hun werknemers van de toekomst én met de toekomst van verpakken.

De Packaging Innovations Challenge is een jaarlijks terugkerende opdracht die het KIDV uitvoert. Er deden dit jaar twee hogescholen aan mee. Studenten Industrieel Product Ontwerp van de Haagse Hogeschool (HHS) kregen als opdracht om een duurzame verpakking te ontwerpen voor een nieuw ‘on the go’-drankje. Die van de Hogeschool van Amsterdam (HvA, Industrial Design Engineering) bogen zich over een nieuwe, duurzame verpakking voor vliegtuigmaaltijden.

De Packaging Innovations Challenge heeft zich in enkele jaren ontwikkeld tot een stevige ontwerpopdracht, die goed aansluit bij de praktijk en – in het geval van de HHS – ook een duidelijke link heeft met het Wetenschappelijk Onderzoeksprogramma (WOP) van het KIDV. “Wij willen de kennis uit het onderzoeksprogramma vertalen in een lespakket voor de verpakkingskundigen van de toekomst”, vertelt Maaike Mulder van de Universiteit Twente. Zij is projectleider van de minor Sustainable Packaging die in 2017 binnen het WOP is ontwikkeld om hbo-opleidingen voor duurzaam verpakken te versterken. Afgelopen najaar is op de HAS Hogeschool in Den Bosch een pilot met de minor gehouden. Daarna is deze op de HHS gegeven.

Nieuwe kennis

Een onderdeel van het wetenschappelijk onderzoeksprogramma was de ontwikkeling van een LCA-tool om verpakkingen te verduurzamen. Mulder: “Voor de Challenge met de HHS zijn we op zoek gegaan naar hoe we de tool begrijpelijk en toepasbaar konden maken voor studenten. Dat was een lastige opgave. Er komt ook steeds nieuwe kennis bij en niet alle kennis is in de praktijk meteen toepasbaar.” Véél gesprekken met véél onderzoekers uit het WOP, leverden uiteindelijk toch de minor op. Ook verschillende andere elementen uit het onderzoeksprogramma van het KIDV kregen hier een plaats in.

Verpakkingskundige Nynke Arntzen van het KIDV, projectleider: “De LCA is een moeilijk onderdeel van het proces om nieuwe verpakkingen te ontwikkelen. Maar aan de hand van een praktijkopdracht konden de studenten er in de Packaging Innovations Challenge ‘hands on’ mee aan de slag. De tool is geen heilige graal, maar biedt goed inzicht in de milieu-impact van een verpakking en hoe allerlei factoren daar invloed op hebben. Aan het einde zeg je niet: ‘Dit komt eruit en het zal wel…’, maar snap je waarom dat de uitkomst is. Daar waren de studenten bij de evaluatie zeer positief over.”

De ervaringen die met het opzetten en inrichten van de minor Sustainable Packaging voor de HHS zijn opgedaan, worden nu gebruikt om een zogenoemde Minor 2.0 op te zetten. Die kan dan ook op andere verpakkingsopleidingen worden ingezet om bestaande vakken of minors te versterken. Arntzen: “Ons doel is dat docenten en studenten binnen hun opleiding, aan de hand van concrete opdrachten van bedrijven onderzoek gaan verrichten en zo theoretische kennis én een bredere blik op duurzaam verpakken krijgen. Tegelijkertijd ontwikkelen zij praktische kennis die breder toepasbaar is. Deze minor draaide hoofdzakelijk op experts van buitenaf. We willen naar een situatie dat scholen er meer zelf mee aan de slag kunnen. Als KIDV brengen wij nu in kaart wat de hogescholen daarvoor nodig hebben.”

Samenwerking

De Hogeschool van Amsterdam voelt veel voor deze opzet. Cathrien Ruoff, eindverantwoordelijk voor het verpakkingsonderwijs aan de HvA: “Wat ik zo belangrijk vind is om met verschillende partijen samen naar de toekomst van duurzaam verpakken te kijken. Zoals David Attenborough ook zegt: de plastic soep los je niet alleen met zeebiologen op. Niet op je eigen kennis gaan zitten, maar samenwerking is daar een absolute voorwaarde voor. Met andere scholen, met bedrijven en kennisinstellingen en zeker ook met studenten. Ik weet van mijn studenten dat ze heel erg open staan voor duurzaamheid.”

De minor Sustainable Packaging aan de Haagse Hogeschool werd vanuit de praktijk ondersteund door Koninklijke Wessanen, producent van diverse biologische voedingsmiddelen. De ontwerpopdracht voor de HvA-studenten werd mede begeleid door de Vlaamse verpakkingsproducent De Ster, vooral actief in de luchtvaartsector, maar ook in andere ‘on the go’ foodservices. Design-director Ruud Vanderheyden: “Wij zijn altijd geïnteresseerd in de inzichten van outsiders, of dat nu externe ontwerpbureaus zijn of studenten. Wij stellen ons altijd open op en daar krijgen we een breed soort output voor terug.”

Kunnen de bedrijven ook daadwerkelijk iets met de oplossingen die de studenten hebben bedacht? Marcel Keuenhof van Wessanen heeft de resultaten meegenomen om verder intern te laten beoordelen. Ruud Vanderheijden: “Ook wij kijken er serieus verder naar. Veel oplossingen die studenten bedenken zijn wel herkenbaar voor ons. Ze borduren voort op bestaande concepten. Vaak weten wij ook al dat ze in de praktijk uiteindelijk toch niet goed haalbaar zijn. Maar dat geeft niet. De Challenge is ook een mooie manier voor de studenten om kennis te maken met ons bedrijf. Misschien willen ze later wel bij De Ster komen werken. Voor ons is ook de betrokkenheid van het KIDV interessant, vanwege hun kennis en focus op zaken zoals materiaalgebruik en productie- en verwerkingstechnieken.”

Heeft u vragen over duurzame verpakkingen of interesse om middels onderzoek samen te werken met het KIDV en/of hogescholen? Klik dan hier en stel uw vraag.

Winnaar HHS: Drinking bottle & Drink caps.

Winnaar HvA: Eetbeleving om van in de wolken te raken.