Duurzaam verpakken helpt bij de ontwikkeling naar een circulaire economie

Vragen van professionals

Het KIDV krijgt regelmatig vragen van onder andere bedrijven en gemeenten over duurzaam verpakken of de duurzaamheid van verpakkingen. Op deze pagina vindt u de antwoorden van het KIDV op de meest gestelde vragen. Heeft u ook een vraag en staat die hier niet tussen? Stel uw vraag dan per e-mail aan kennisbank@kidv.nl. Als uw vraag relevant is voor een bredere groep bedrijven, dan publiceert het KIDV de vraag en het antwoord ook op deze pagina.

Hoe is de wetgeving rondom verpakkingen en verpakkingsafval georganiseerd?

Hieronder wordt toegelicht welke regelgeving er in Nederland bestaan ten aanzien van verpakkingsafval.

afbeelding_1.PNG

Besluit Beheer Verpakkingen en essentiële eisen

Naar aanleiding van de Europese Richtlijn 94/62/EG is in Nederland het Besluit Beheer Verpakkingen opgesteld. Hierin worden doelen gesteld ten aanzien van recycling en eisen gesteld aan verduurzaming van verpakkingen. In het Besluit zijn ook de essentiële eisen uit de Europese Richtlijn vastgelegd voor de verduurzaming. De essentiële eisen uit de Europese Richtlijn zijn geïmplementeerd in Nederlandse wetgeving, in Artikel 3 van het Besluit wordt verwezen naar Annex II van de Europese Richtlijn. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) handhaaft in Nederland de essentiële eisen. De minimale percentages voor recycling van verpakkingsmaterialen in Nederland zijn in het Besluit hoger vastgesteld, dan de percentages die zijn opgenomen in de Europese Richtlijn.

Producentenverantwoordelijkheid

In het Besluit Beheer Verpakkingen is vastgelegd dat de producenten en importeurs financieel verantwoordelijk zijn voor preventie, inzameling en recycling van gebruikte verpakkingsmaterialen. Dit wordt producentenverantwoordelijkheid voor verpakkingen genoemd. Producenten en importeurs die jaarlijks meer dan 50.000 kilogram aan verpakkingen op de Nederlandse markt brengen, zijn verplicht om een jaarlijkse afvalbeheersbijdrage te betalen aan Stichting Afvalfonds Verpakkingen. Deze verplichting is vastgelegd in de algemeen verbindend verklaring ‘overeenkomst afvalbeheersbijdrage verpakkingen’. Met deze bijdrage bekostigt het Afvalfonds de inzameling en recycling van verpakkingsafval en alle activiteiten zoals genoemd in de Raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022. Gemeenten zijn uit hoofde van de Wet Milieubeheer (Artikel 10.21) verplicht tot het inzamelen van huishoudelijk verpakkingsafval. Zij krijgen hiervoor een vergoeding van het Afvalfonds.

afbeelding_2.PNG

Raamovereenkomst

In Nederland zijn er tussen de Rijksoverheid, het verpakkend bedrijfsleven en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) (hierna: de drie partijen) afspraken gemaakt over de uitvoering van het Besluit Beheer Verpakkingen. Deze afspraken zijn vastgelegd in de Raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022 . Een aantal afspraken uit de Raamovereenkomst is wettelijk vastgesteld in het Besluit. Naast de Raamovereenkomst is er een aanvullend document met afspraken opgesteld, het Addendum.

Wie geeft invulling aan de producentenverantwoordelijkheid voor verpakkingen in Nederland?

Stichting Afvalfonds Verpakkingen geeft collectief uitvoering aan de verplichtingen die producenten en importeurs hebben opgenomen in het Besluit Beheer Verpakkingen. Het belangrijkste doel is uitvoering te geven aan de Raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022. Dit houdt in dat het Afvalfonds zicht richt op onder meer:

  • het inrichten en onderhouden van een afvalbeheersstructuur die inzameling en recycling stimuleert;
  • het verstrekken van vergoedingen voor het (gescheiden) inzamelen van verpakkingsafval;
  • het stimuleren van activiteiten en campagnes ter preventie van verpakkingszwerfafval;
  • het opstellen van rapportages over inzameling, toepassingen en recycling van verpakkingsafval.

Om deze taken goed uit te voeren en te financieren, int het Afvalfonds Verpakkingen de afvalbeheersbijdrage bij producenten en importeurs.

De bijdragen van het verpakkende bedrijfsleven bekostigen niet alleen de activiteiten van het Afvalfonds. Uit de Raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022 vloeien diverse taken voort die het Afvalfonds heeft belegd bij verschillende organisaties. Het opstellen van rapportages over inzameling, toepassingen en recycling van verpakkingsafval is uitbesteed aan Nedvang. Om deze monitoring te kunnen bewerkstellingen ontvangt Nedvang gegevens van de Nederlandse gemeenten, afvalbedrijven, recyclers en de organisaties die hen vertegenwoordigen. Het stimuleren van activiteiten en campagnes voor preventie van verpakkingszwerfafval is uitbesteed aan NederlandSchoon. Die organiseert rond dit thema meerdere nationale communicatiecampagnes te organiseren en daarnaast lokale projecten op te zetten.

Hoe werkt de inzameling, sortering en recycling van verpakkingsafval in Nederland?

Gemeenten zijn in Nederland bij wet verplicht om verpakkingsafval in te zamelen. Gemeenten kunnen voor elk materiaal de keuze maken of er wordt brongescheiden of nagescheiden. Gemeenten hebben afspraken gemaakt en contracten gesloten met afvalverwerkingsbedrijven en sommige gemeenten hebben zelf ook aandelen in afvalverwerkingsbedrijven. Restafval wordt in Nederland meestal aan huis opgehaald. In sommige gemeenten brengen de burgers het restafval zelf naar een container. Restafval wordt verbrand in een Afvalverbrandingsinstallatie (AVI). De warmte die bij verbranding van afval vrijkomt, wordt gebruikt om elektriciteit op te wekken. Na de verbranding wordt er nog metaal uit de as(sen) gehaald.

Nascheiding

Als een gemeente kiest voor nascheiding, betekent dit dat de burger al het afval bij het restafval mag gooien, behalve glas en papier/karton. Na de inzameling wordt het afval nagescheiden; kunststof, drankenkartons, metaal, organisch materiaal en overig worden van elkaar gescheiden. Kunststof wordt vervolgens nog gesorteerd op verschillende soorten kunststoffen, zodat deze gerecycled kunnen worden. Bij drankenkartons worden kunststof, aluminium en papier/karton van elkaar gescheiden, waardoor deze ook kunnen worden gerecycled. Voor elke sortering wordt er altijd met behulp van een magneet metaal verwijderd.

Bronscheiding

Als een gemeente kiest voor bronscheiding, betekent dit dat de burger thuis het afval al scheidt. Voor elk materiaal zijn er meerdere manieren van bronscheiding, waar elke gemeente weer een eigen keuze in heeft.

Glas en papier/karton worden in elke gemeente in Nederland brongescheiden. De burger brengt het glas zelf naar een glascontainer in de openbare ruimte. Het papier- en karton afval wordt thuis verzameld en vervolgens door de gemeente opgehaald of door de burger naar een container in de openbare ruimte gebracht.

Daarnaast zijn er nog een aantal materialen die op diverse manieren worden brongescheiden, dit verschilt per gemeente. Kunststof kan op verschillende manieren worden brongescheiden. Via de Plastic Heroes zak en de PMD (Plastic, Metaal en Drankenkartons) zak/bak. Deze worden door de gemeente bij de burger thuis opgehaald of levert de burger in bij een centraal inzamelpunt. Drankenkartons kunnen worden gescheiden in de Plastic Heroes zak/bak of in de PMD zak/bak. Metaal wordt ingezameld bij het restafval of in de PMD zak/bak. Bij afvalverwerkingsbedrijven wordt het metaal gescheiden van de andere materialen met behulp van een magneet.

 

Andere manieren van inzameling

Diftar

Gedifferentieerde tarieven (diftar) is een financieel systeem om de burger te motiveren om zo veel mogelijk afval te scheiden, en zo weinig mogelijk restafval aan te bieden. Met diftar bestaat de afvalstoffenheffing uit een vast deel en een variabel deel. Het vaste deel is voor elke burger gelijk. Dit zijn de kosten voor de vuilniswagens, de containers, etc. De hoogte van het variabele deel bepaalt de burger zelf. Dit wordt bepaald door het aantal keren dat de burger de grijze container aan de weg zet of het restafval in de ondergrondse container doet. Het aantal aanbiedingen wordt vermenigvuldigd met het tarief voor het betreffende inzamelmiddel. Burgers die goed hun afval scheiden worden ‘beloond’. Burgers met meer afval betalen meer. 

Omgekeerd inzamelen

Omgekeerd inzamelen is een vrij nieuwe manier van afvalinzameling. Met omgekeerd inzamelen ligt de focus op de inzameling van herbruikbare grondstoffen. Dit houdt in dat gescheiden afval bij de burger thuis wordt opgehaald (zoals kunststof en glas) maar dat restafval door burger bij een container moet worden ingeleverd. Een extra mogelijkheid is dat voor de zak restafval een bepaald bedrag moet worden betaald bij inlevering. Hierdoor wordt de burger gemotiveerd om zoveel mogelijk afval gescheiden aan te bieden en zo min mogelijk afval te maken. 

Mag multi-layer verpakkingsmateriaal met kunststof en aluminium bij het PMD afval?

In veel Nederlandse gemeenten wordt kunststof verpakkingsafval apart ingezameld van het restafval. Sinds 2014 zijn steeds meer gemeenten het kunststof verpakkingsafval met metalen en drankenkartons gaan inzamelen; met de zogenoemde PMD bak of -zak. PMD staat voor Plastic, Metaal en Drankenkartons. Dit afval wordt na inzameling gesorteerd in deze drie materiaalstromen.

Een verpakking die bestaat uit een multi-layer van kunststof en aluminium, zoals een chipszak, mag niet bij het PMD-afval worden weggegooid. De materialen in een multi-layer kunnen met de huidige technieken namelijk niet van elkaar worden gescheiden. Als een dergelijke multilayer in de kunststof stroom terechtkomt, kan het metaal de recycling vermoeilijken of zelfs verstoren. Het is belangrijk om consumenten goed te informeren dat multi-layer verpakkingen bij het restafval moeten worden weggegooid. Gebruik hiervoor de Weggooiwijzer die u hier vindt: www.weggooiwijzer.nl. Een multi-layer verpakking van verschillende materialen zoals papier, kunststof en metaal moet bij het restafval worden weggegooid, met uitzondering van drankenkartons.

Een multi-layer verpakking van meerdere kunststoffen mag wel bij het kunststof verpakkingsafval of bij het PMD afval worden weggegooid.

Wat zijn de tarieven van het Afvalfonds verpakkingen?

De tarieven van de afvalbeheersbijdrage die het Afvalfonds Verpakkingen int, vindt u hier.

Waarom zijn er verschillen in afvalinzameling tussen Nederlandse gemeenten?

Gemeenten zijn bij wet verplicht (Wet Milieubeheer, Artikel 10.21) verpakkingsafval in te zamelen, maar mogen zelf invulling geven hoe ze hieraan voldoen.

Waar moet een papieren of kartonnen verpakking met een kunststof venster worden weggegooid?

Een verpakking van papier/karton met een kunststof venster met een totale oppervlakte kleiner dan, of even groot als een creditcard mag bij het oud papier weggegooid.

Een verpakking van papier/karton met een kunststof venster met een totale oppervlakte groter dan een creditcard mag niet bij het oud papier worden weggegooid, maar hoort bij het restafval. 

Wat is de weggooiwijzer en hoe kan ik deze gebruiken?

De weggooiwijzer is een verzameling van logo’s die op steeds meer verpakkingen worden gezet. Hieraan kunt u zien hoe u uw verpakkingsafval op de beste manier kunt weggooien. Dat is belangrijk zodat zoveel mogelijk verpakkingsmateriaal kan worden gerecycled en hergebruikt.

afbeelding_3.PNG

De handleiding van de weggooiwijzer vindt u op www.weggooiwijzer.nl.

De drukwerkbestanden van de logo’s van de weggooiwijzer kunt u aanvragen op het e-mailadres: weggooiwijzer@kidv.nl. Vermeld daarbij uw naam, bedrijf, functie en voor welk(e) product(en) u de weggooiwijzerlogo’s gaat gebruiken. 

Wat is duurzamer, een kunststof of papieren draagtas?

Het KIDV heeft in 2014 het onderzoek ‘DoorTAStend’ door TNO laten uitvoeren waarin de milieubelasting van zogenoemde big shoppers, middelgrote draagtassen en kleine (hemd)tassen van verschillende materialen met elkaar is vergeleken. In totaal zijn twintig verschillende type draagtassen volgens een scenario beoordeeld. Hierin is verondersteld dat big shoppers en middelgrote draagtassen geschikt zijn voor hergebruik en dat kleine (hemd)tassen eenmalig worden gebruikt.

De resultaten laten zien dat (her)gebruik van big shoppers of middelgrote draagtassen van duurzame materialen minder milieubelastend is dan kleine (hemd)tassen die slechts eenmalig worden gebruikt. (gerecycled) Polypropeen (PP), polyester (PET) en jute blijken de meest duurzame materialen te zijn voor big shoppers. Voor middelgrote draagtassen zijn dit polyester (PET), (gerecycled) lagedichtheid-polyetheen (LDPE) en gerecycled papier.

De uitkomsten maken verder duidelijk dat draagtassen van gerecycled materiaal een lagere milieu-impact hebben dan de primaire versie van hetzelfde materiaal. In het onderzoek zijn gangbare materialen van tassen vergeleken. Hierbij is gerecycled PET nog niet meegenomen, omdat tassen van dit materiaal in de praktijk nog niet veel voorkomen. Omdat hergebruik van draagtassen belangrijk is voor de reductie van de milieu-impact, draagt het gebruik van kleine (hemd)tassen niet bij aan het verlagen van de milieudruk.

Als draagtassen op de verkeerde manier worden weggegooid, komen ze op straat of in de natuur terecht. Dan is de afbreekbaarheid van de materialen in het milieu van belang.

Meer informatie over het onderzoek DoorTAStend vindt u hier.

Wat is de status van de brancheverduurzamingsplannen?

In de Raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022 is afgesproken dat het producenten en importeurs van verpakte producten op branche niveau verduurzamingsplannen opstellen met de hoogst haalbare doelen voor duurzaam verpakken. Per 1 juli 2016 vertegenwoordigen deze plannen gezamenlijk 76 procent van het verpakkingsgewicht dat door relevante brancheorganisaties op de Nederlandse markt wordt gebracht. 

Meer informatie over de brancheverduurzamingsplannen vindt u hier.

Is een koffiebeker een verpakking?

Het verschilt per toepassing of een koffiebeker tot een verpakking wordt gerekend. Een koffiebeker is een verpakking als er een product in wordt verkocht. Bijvoorbeeld: als u koffie bij een kiosk op het treinstation koopt, is het product de koffie en de beker de verpakking. Maar als u bij de supermarkt een stapel koffiebekers koopt voor een feestje thuis zijn de bekertjes geen verpakking; ze omvatten en beschermen in dit geval geen gekocht product. In het volgende bestand op pagina 20 wordt de definitie van verpakkingen toegelicht: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:01994L0062-20130228&from=EN

Wat zijn bioplastics?

Bioplastics zijn kunststoffen die zijn gemaakt uit een hernieuwbare bron (biobased grondstoffen) en/of die biologisch afbreekbaar (composteerbaar) zijn. Niet elke bioplastic uit een hernieuwbare bron is composteerbaar en niet elke composteerbare verpakking is gemaakt van een hernieuwbare grondstof. Een combinatie is wel mogelijk. Lees hieronder meer over soorten bioplastics. Het KIDV heeft een lijst van meest gebruikte bioplastics opgesteld. Deze staat in het factsheet-dossier ‘Bioplastics’.

Biobased

Als we spreken over biobased verpakkingsmaterialen hebben we het over materialen waarvan de grondstoffen direct of indirect van natuurlijke oorsprong zijn. Voorbeelden zijn papier en hout. Maar ook diverse soorten kunststoffen kennen biobased grondstoffen, zoals de grondstof suiker, gewonnen uit suikerriet en suikerbieten.

Biologisch afbreekbaar

Biologisch afbreekbare (ook wel composteerbare) verpakkingsmaterialen kunnen door micro-organismen (bacteriën of schimmels) worden afgebroken tot water en kooldioxide (CO2). Deze afbraak is sterk afhankelijk van de omgevingsfactoren waarin dat gebeurt, zoals temperatuur, aanwezigheid van micro-organismen en de aanwezigheid van zuurstof en water.

Composteerbaar en biologisch afbreekbaar zijn geen beschermde termen. Ze worden ook geclaimd voor materialen die niet in een industriële composteerinstallatie, noch in een natuurlijke omgeving composteren. Composteerbare verpakkingen voldoen aan de Europese norm voor composteerbare verpakkingsmaterialen: EN-13432. Verpakkingen die aan deze norm voldoen, composteren wel in een industriële composteerinstallatie, maar niet altijd in een natuurlijke omgeving.

Oxo-degradeerbaar ≠ bioplastic

Oxo-degradeerbare (ook wel Enzyme Mediated kunststoffen genoemd) worden niet tot bioplastics gerekend. Deze kunststoffen bevatten additieven waardoor ze fragmenteren in voor het oog niet zichtbare kleine fragmenten. Dat gebeurt onder invloed van externe factoren zoals zonlicht. Oxo-degradeerbare materialen moeten altijd bij het restafval worden weggegooid.

Aan welk regels moeten mijn verpakkingen voldoen ten aanzien van duurzaamheid en de afvalfase?

Wanneer uw bedrijf een verpakt product op de Nederlandse markt brengt en/of importeert in Nederland, dan moet de verpakking voldoen aan het Besluit Beheer Verpakkingen. Daarvan maken onder meer de ‘essentiële eisen’ en de maximaal toelaatbare hoeveelheid zware metalen deel uit. De verplichtingen uit dit Besluit komen voort uit de Europese Richtlijn 94/62/EG Verpakkingen en Verpakkingsafval. Ze zijn bedoeld om de milieubelasting van verpakkingen en verpakkingsafval stap voor stap terug te dringen.

In de factsheet-serie ‘Eisen aan verpakkingen’ van het KIDV vindt u meer informatie.

Naast bovenstaande moeten verpakkingen ook aan andere wetgeving voldoen, zoals de warenwet.

Waar kan ik verpakkingen inkopen?

Waar kan ik verpakkingen en verpakkingsmateriaal inkopen?

Er zijn veel verschillende leveranciers en groothandelaren voor verpakkingen en verpakkingsmaterialen. Het KIDV heeft een lijst opgesteld met een aantal organisaties waar u terecht kunt voor het inkopen van verpakkingen en verpakkingsmaterialen. Ook vindt u drukkerijen in dit document. Per organisatie is aangegeven welke materialen zij leveren.

U vindt de lijst hier.

Dit is een groeidocument  dat regelmatig wordt bijgewerkt. Het document is dus niet uitputtend.
Staat uw bedrijf er niet bij? Stuur dan een mail aan
kennisbank@kidv.nl. Aan het opstellen van dit document heeft het KIDV de grootst mogelijke zorg besteed. Aan de lijst kunnen geen rechten worden ontleend.
Het document is geen uiting van voorkeur vanuit het KIDV.