Duurzaam verpakken = Circulair verpakken. Van ontwerp tot hergebruik en recycling

Onderzoek

Bij de Europese en Nederlandse ambities om een transitie naar een gesloten grondstoffenkringloop en een circulaire economie te realiseren, vormt het verder sluiten van de kunststof verpakkingsketen een belangrijke uitdaging. De inzameling en recycling van kunststofverpakkingsafval van huishoudens is sinds 2008 sterk gestegen. Tegelijkertijd lopen de kosten op en is de kwaliteit nog onvoldoende om de concurrentie met virgin grondstoffen aan te kunnen. Het realiseren van een zoveel mogelijk gesloten kunststofketen, zowel qua grondstoffen als economisch, is hierdoor nog niet in beeld. Daarom heeft het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) een onderzoek uitgevoerd, waarin de kunststofketen voor het eerst integraal in kaart is gebracht en doorgelicht.

Onderzoeksresultaten

Het onderzoek van het KIDV maakt duidelijk wat de verschillende ketenpartijen in de periode 2018 – 2022 kunnen doen om de kunststof verpakkingsketen verder te sluiten. Op zeven punten in de keten kunnen zij maatregelen treffen om de tot nu toe aanbodgestuurde keten te transformeren naar een vraaggestuurd systeem.

Dat begint bij producenten die verpakkingen op de markt brengen die beter zijn te recyclen. Dat kan bijvoorbeeld met ‘design for recycling’ en met tariefdifferentiatie van de Afvalbeheersbijdrage om hen te prikkelen om verpakkingen te gebruiken die beter zijn te recyclen en/of meer gerecyclede kunststoffen bevatten. Vervolgens zijn burgers en gemeenten aan zet voor een goede en zuivere inzameling, en - samen met producenten - voor de preventie van zwerfafval. Daarna is het belangrijk dat sorteerders en recyclers het zuiver ingezamelde materiaal bewerken tot gerecyclede grondstoffen die kunnen concurreren met virgin kunststoffen. Dat kan bijvoorbeeld door te sturen op de optimale verhouding tussen de stromen mono- en mix-kunststoffen en door kwaliteitsstandaarden. Als inkopende partijen, zoals bedrijven en overheden, vervolgens vragen om de inzet van gerecyclede kunststoffen in nieuwe producten, kan de keten transformeren van een aanbod- naar een vraaggestuurde markt.

Het onderzoek van het KIDV maakt ook duidelijk dat het voor volledige sluiting van de kunststof verpakkingsketen belangrijk is om de begrenzingen van de huidige systemen te doorbreken. Qua grondstoffen gaat het dan bijvoorbeeld om een ‘roadmap’ voor nieuwe systemen, waaronder chemische recycling, omdat deze systemen de kans bieden om kunststoffen na recycling terug te winnen op het niveau van virgin kunststoffen. Dergelijke innovaties zijn op dit moment nog onzeker en niet op industriële schaal bewezen. Economisch gezien blijkt met name de olieprijs van belang, omdat deze de prijs van virgin en gerecyclede kunststoffen bepaalt. Een interventie die breder ingrijpt dan de kunststof verpakkingsketen, zoals een hogere olieprijs, of een fiscaal substituut daarvoor, bijvoorbeeld een CO2-heffing of een grondstoffenbelasting, stuwt de prijs van virgin kunststof en leidt daarmee tot een hogere waarde voor de gerecyclede kunststoffen.

Met dit onderzoek biedt het KIDV een breed pakket aan interventies, waarmee alle ketenpartners nu stappen kunnen zetten richting het verder sluiten van de kunststofketen. De uitkomsten zijn ook input voor de tussentijdse evaluatie van de Raamovereenkomst Verpakkingen 2013 – 2022.

Bekijk hier de hoofdrapportage van het kunststofketenproject.

Bekijk hier wat u kunt doen om de kunststof verpakkingsketen verder te sluiten.

Bekijk hier de kennisproducten die zijn gemaakt op basis van de informatie uit het kunststofketenproject.

Bekijk hier de deelonderzoeken.

Onderzoeksaanpak en -uitvoering

Het onderzoek naar de kunststofketen is uitgevoerd in zeven deelonderzoeken. De resultaten uit deze onderzoeken hebben bijgedragen aan het opstellen van de interventies, de ontwikkeling van een financieel-economisch model waarmee de effecten op het sluiten van de kunststofketen zijn doorgerekend en de kwalitatieve beoordeling van de effecten van de interventies op het milieu, op consumenten en op voedselveiligheid. Ook zijn lessen getrokken uit internationale voorbeelden.

Het onderstaande filmpje geeft een korte uitleg over de manier waarop het KIDV het onderzoek heeft opgebouwd:

 

Bij de onderzoeksaanpak en –uitvoering heeft het KIDV een brede klankbordgroep betrokken waarin de verschillende belanghebbenden in de keten zijn vertegenwoordigd. In deze klankbordgroep hebben de volgende organisaties zitting:

  • Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG);
  • ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM);
  • Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL);
  • Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI);
  • Nederlandse vereniging Frisdranken, Waters en Sappen (FWS);
  • Rijkwaterstaat/Learning Center Kunststof Verpakkingsafval/Gemeente Schoon;
  • Nedvang;
  • Stichting Materiaalorganisaties, Federatie Nederlandse Rubber- en Kunststofindustrie (NRK);
  • Vereniging Afvalbedrijven (VA);
  • Nederlandse Vereniging voor Reinigings- en Afvalmanagement (NVRD);
  • Natuur & Milieu;
  • Milieu Centraal;
  • Plastic Soup Foundation;
  • Nederland Schoon;
  • Plastics Europe;
  • VNO-NCW.

Gezien het belang van onafhankelijke vaststelling van bruikbare data voor het onderzoek is een externe commissie met wetenschappers ingesteld. Deze externe commissie bestaat uit de volgende leden:

  • Peter Rem (Technische Universiteit Delft);
  • Niels Jonkers (IVAM/Universiteit van Amsterdam);
  • Jan Paul van Soest (De Gemeynt);
  • Jacqueline Cramer (Universiteit Utrecht).

Vervolg

Als vervolg voert het KIDV in de tweede helft van 2017 een onderzoek uit naar mogelijke verbeteringen in de huidige inzamelsystemen voor kunststof verpakkingsafval, met als doel het verlagen van de milieudruk, het vergroten van het gemak voor de consument en het verlagen van de systeemkosten. 

 

peterrem.PNG

 

KIDV-bureau

  • Kees Kerstens

    Projectleider
  • Daphne van den Berg

    Projectleider