Feitelijke kennis over circulair verpakken, zodat beleidsmakers en bedrijven duurzame stappen kunnen zetten

Onderzoek kunststof(verpakkings)keten

Het KIDV voert in 2016 en 2017 onderzoek uit naar de kunststofketen in Nederland. Het onderzoek heeft als doel inzicht te bieden in de mogelijke interventies om de ambitie uit de Raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022 te realiseren, namelijk een zoveel mogelijk gesloten kunststof(verpakkings)keten, zowel qua grondstoffen als economisch. De resultaten worden verwacht in het eerste kwartaal van 2017. De raamovereenkomstpartijen, alle ketenpartners en andere stakeholders kunnen hieruit putten voor de invulling van hun rol tijdens de tweede helft van de looptijd van de raamovereenkomst.

Aanleiding

In de Raamovereenkomst Verpakkingen 2013 – 2022 hebben de rijksoverheid, het verpakkende bedrijfsleven en de Vereniging Nederlandse Gemeenten afgesproken dat zij streven naar een systeem waarbij de opbrengsten de kosten dekken. In het Addendum bij de raamovereenkomst is verder opgenomen dat in de periode 2013 – 2022 belangrijke stappen worden gezet in de richting van een grondstoffenkringloop en een circulaire economie, en dat de partijen de expliciete ambitie hebben om te komen tot een transitie naar een gesloten grondstoffenkringloop.

De inzameling en recycling van kunststofverpakkingsafval van huishoudens is de afgelopen jaren sterk gestegen. Tegelijkertijd lopen de kosten op en is de kwaliteit nog onvoldoende om de concurrentie met virgin grondstoffen aan te gaan. Hiermee is het realiseren van een zoveel mogelijk gesloten kunststof(verpakkings)keten, zowel qua grondstoffen als economisch, nog niet in beeld.

Onderzoeksuitvoering

Het onderzoek wordt uitgevoerd door het KIDV. Daarbij is een klankbordgroep ingesteld waarin de verschillende belanghebbenden in de kunststof(verpakkings)keten zijn vertegenwoordigd. Het gaat daarbij om de volgende organisaties:

  • Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG);
  • ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM);
  • Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL);
  • Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI);
  • Nederlandse vereniging Frisdranken, Waters en Sappen (FWS);
  • Rijkwaterstaat/Learning Center Kunststof Verpakkingsafval/Gemeente Schoon;
  • Nedvang
  • Stichting Materiaalorganisaties, Federatie Nederlandse Rubber- en Kunststofindustrie (NRK);
  • Vereniging Afvalbedrijven (VA);
  • Nederlandse Vereniging voor Reinigings- en Afvalmanagement (NVRD);
  • Natuur & Milieu;
  • Milieu Centraal;
  • Plastic Soup Foundation;
  • Nederland Schoon;
  • Plastics Europe;
  • VNO-NCW.

Gezien het belang van onafhankelijke vaststelling van bruikbare data voor het onderzoek is een externe commissie ingesteld. Deze externe commissie bestaat uit:

  • Peter Rem (Technische Universiteit Delft);
  • Niels Jonkers (IVAM/Universiteit van Amsterdam);
  • Jan Paul van Soest (De Gemeynt) en
  • Jaqueline Cramer (Universiteit Utrecht).

Onderzoeksaanpak en -uitvoering

Het onderzoek is eind april 2016 gestart met de publicatie van het projectplan. Daarin staan de probleemanalyse, de context, de onderzoeksaanpak en de projectorganisatie beschreven.

Op verzoek van de klankbordgroep en de externe commissie is de volgorde van de stappen uit de onderzoeksaanpak in de zomer van 2016 aangepast. In het onderzoek wordt vanuit het vertrekpunt om een zoveel mogelijk gesloten kunststof(verpakkings)keten te realiseren, nu eerst vastgesteld wat er nodig is om deze ambitie te realiseren (‘backcasting’). Het KIDV past deze methode toe, omdat de ambitie van een zoveel mogelijk gesloten keten, zowel qua grondstoffen als economisch, nog niet in zicht is. Naar verwachting is alleen optimalisatie van de huidige systemen onvoldoende om dit te bereiken. Het KIDV hanteert in dit onderzoek daarom het vertrekpunt van een zoveel mogelijk gesloten keten, en redeneert vanuit daar terug naar wat er nodig is om daar te komen. Deze methodiek biedt als voordeel dat er interventies in beeld worden gebracht waarmee partijen van de raamovereenkomst en andere ketenpartijen stappen kunnen zetten richting een kunststofketen die zoveel mogelijk is gesloten, zowel qua grondstoffen als economisch. 

De onderzoeksaanpak bestaat uit zes stappen:

  1. Het beschrijven van de huidige situatie in termen van het sluiten van de keten, zowel qua grondstoffen als economisch.
  2. Het omschrijven van de ambitie: de zoveel mogelijk gesloten kunststof(verpakkings)keten.
  3. Het definiëren van vier omgevingsscenario’s voor de kunststofketen, op basis van de toekomstscenario’s Duurzaam Verpakken in 2040 die het KIDV eerder ontwikkelde. 
  4. Het bepalen van de inrichting van de keten per scenario, zonder aanvullend beleid.
  5. Per scenario bepalen hoe groot de afstand is tot de te realiseren ambitie (‘distance to target’).
  6. Per scenario bepalen welke interventies nodig zijn om de kunststofketen te sluiten, uitgaand van een beperkte impact op milieu en veiligheid en rekening houdend met de consument.

Het onderzoek wordt uitgevoerd in acht werkpakketten:

  1. Scenario’s.
    In dit werkpakket worden vier omgevingsscenario’s ontwikkeld voor de kunststofverpakkingsketen in 2030. Basis hiervoor vormen de door het KIDV ontwikkelde scenario’s over verpakken in 2040.
  2. Marktscan.
    In dit werkpakket lopen we de keten (of packaging loop) van achter naar voren (of tegen de klok in) door, te beginnen bij het verpakkende bedrijfsleven. We beantwoorden via 'backcasting' de vraag welke hindernissen en drempels zijn geslecht en welke interventies zijn gepleegd voor een zoveel mogelijk gesloten kunststofketen in 2030.
  3. Financieel-economisch model.
    In dit werkpakket verkennen we op een gestructureerde wijze de ‘staat van de keten’ in twee dimensies: grondstoffen en economisch, bij verschillende omgevingsscenario’s.
  4. Volumes en ketenstappen kunststofketen.
    Dit werkpakket brengt de volumes kunststof verpakking (en deels niet-verpakkingen) per ketenstap per jaar in beeld en geeft daarbij aan wat de aandachtspunten met betrekking tot kwaliteit, de prikkels en de ontwikkelingen zijn.
  5. Milieueffecten kunststofketen.
    Dit werkpakket brengt in kaart tot welke effecten de potentiële interventies - om de keten economisch en qua grondstoffen te sluiten - leiden in termen van de milieu-impact.
  6. Consumentenonderzoek.
    In het consumentenonderzoek staat de houding van consumenten ten aanzien van bronscheiding, nascheiding en statiegeld centraal.
  7. Internationaal vergelijk kunststof-recyclingsystemen.
    Het doel van dit werkpakket is om te leren van de beleidsinterventies en de resultaten van deze interventies in termen van het sluiten van de kunststofketen, qua grondstoffen en economisch, in verschillende Europese landen.
  8. Systeemkosten bronscheiding, nascheiding en statiegeld.

peterrem.PNG

De resultaten worden verwacht in het eerste kwartaal van 2017. In de zomer van 2017 komen ook de uitkomsten beschikbaar van onderzoek naar de kosten en milieueffecten van de verschillende inzamelsystemen (bronscheiding, nascheiding, statiegeld en de pilots ‘Schoon belonen’). Het KIDV benut deze uitkomsten bij het vervolg van het onderzoek naar de kunststofketen, dat inzicht zal geven in de huidige stand van zaken en mogelijke optimalisaties (‘forecasting’).

Projectleiders

  • Vincent Balk

    Projectleider
  • Kees Kerstens

    Projectleider